آشنایی با انواع طرح فرش ایرانی
در این مقاله ، انواع طرح فرش ایرانی را معرفی می کنیم. این مقاله را بخوانید ، و از این به بعد با دیده جان به فرش نگاه کنید تا اوج این هنر اصیل را در تاروپود آن بیابید.
طرح فرش اسلیمی
اسلیمی انواع زیادی دارد و به طور معمول همین طرح در شکل های مختلف اجرا می شود. طرح اصلی اسلیمی ، شاخه های دورانی در میان برگ هاست و درخت پرپیچ وخمی را در ذهن تداعی می کند.
معروف ترین طرح فرش ایرانی اسلیمی ، اسلیمی دهان اژدر است. در این طرح اسلیمی ، انتهای هر شاخه به دو بخش متقارن تبدیل می شود ، انگار که اژدها دهان بازکرده است. روی ساقه شاخه های این طرح ، جوانه هایی هم دیده می شوند که آن ها را اسلیم می نامند.
فرش ایرانی افشان
در طرح فرش ایرانی به طور معمول همه شکل ها و اجزای طرح به هم پیوسته هستند؛ انگار نقاش قلم خود را از ابتدا تا پایان طرح ، از روی کاغذ برنداشته است! ولی در طرح افشان ، گل و برگ ها و شاخه ها به طور پراکنده و بدون پیوستگی باهم ، در دل فرش افشانده شده اند.
در طرح افشان هم تنوع زیادی وجود دارد و طرح های فرعی بسیاری از آن منشعب شده اند. برای نمونه می توان به طرح های افشان اسلیمی ، افشان ختائی ، افشان بندی ، افشان شکسته ، افشان گل اناری ، افشان شاه عباسی ، افشان شاخه پیچ و افشان دسته گل اشاره کرد.
طرح فرش ایلی
این طرح از اصیل ترین طرح فرش های ایرانی است و ذهن قالیبافان بومی آن را خلق کرده است. طبیعت و محیط زندگی آن ها به ساده ترین شکل ممکن در دل این فرش جلوه کرده است. از نقش های منظم پیروی نمی کند و زیبایی چشم گیری دارد.
معروف ترین نام های این گروه عبارت اند از: هیبت لو ، قشقایی بته ، افشاری ، خاتونی ، اردبیل ، مزلقان ، خمسه ، ساوه ، تفرش ، هریس ، مهربان ، بختیاری ، کردی ، یلمه ، فردوس ، سالارخانی ، یعقوب خانی ، سنگ چوبی ، علی میرزائی ، جان بیگی ، جوین ، موسی آباد ، بلوچستان ، سنه و دسته گل.
طرح ماهی درهم نیز از طرح های بومی و ایلی است. بافت آن به طور ذهنی و بدون نقشه انجام می شود. این طرح بیشتر در بیرجند بافته می شود و البته به تدریج به سایر مناطق فرشبافی ایران هم راه یافت.
امروزه از شرق تا غرب و همین طور نواحی مرکزی ایران ، از طرح ماهی درهم استفاده می کنند. ماهی هرات ، ماهی فراهان و زنبوری ، ماهی سنه یا کردستان ، ریزه ماهی و ماهی درهم بندی ، از زیرمجموعه های این طرح فرش ایرانی اصیل هستند.
طرح فرش ایرانی ، بته جقه
طرح بته از درخت سرو الهام گرفته است. بته های سرکج این طرح ، به بته جقه شهرت یافته و در طرح های فرش ایرانی در اندازه ها و شکل های مختلف دیده می شود.
معروف ترین طرح های بته جقه ای ، بته شاخ گوزن ، بته ترمه ، بته سرابندی ، بته خرقه ای ، بته قلمکار اصفهان ، هشت گل ، هشت بته ، بته سنندج ، بته افشاری ، بته بازوبندی و بوته بادامی هستند.
طرح فرش ترکمن
طرح فرش ترکمن از نظر هندسی و شکستگی خطوط ، جزو طرح های ایلی و مخصوص کوچ نشین هاست. این طرح ها را به طور ذهنی و بدون نقشه می بافند.
ترکمنی قاب یمونی ، ترکمنی شانه ای ، ترکمنی چشم آهو ، ترکمنی آخال ، ترکمنی چهارقاب ، ترکمنی خورجینی و ترکمنی قاشقی ، از طرح های فرعی فرش ترکمن هستند.
طرح فرش تلفیقی
طرح های تلفیقی به مرور و با ادغام طرح های مختلف به وجود آمده اند. ده ها و چه بسا صدها نوع از این طرح فرش ایرانی را می توان در مناطق مختلف کشورمان مشاهده کرد. بعضی طرح های تلفیقی ، از جذابیت بالایی در تلفیق درست نقش های مختلف برخوردارند.
گونه های مختلفی از طرح های تلفیقی را می توان نام برد ، از آن جمله: لچک و ترنج تلفیقی ، تلفیقی دسته گلی ، تلفیقی گل فرنگ و تلفیقی هندسی.
طرح درختی فرش ایرانی
در طراحی فرش ، پایه طرح را شاخه ها و برگ ها تشکیل می دهند ، اما در طرح های درختی ، سعی شده تا شباهت فرش با طبیعت ، بیش از همیشه حفظ شده و جلوه پیدا کند. در بیشتر طرح های درختی ، درخت ها و درختچه های کوچک و بزرگی ، به ویژه به صورت انفرادی طراحی شده و با اجزای دیگری ترکیب می شوند.
از طرح های معروف درختی می توان به درختی جانوری ، درختی سبزیکار یا آب نما ، درختی ترنج دار ، درختی سروی و درختی گلدانی اشاره کرد.
داستان طرح فرش شکارگاه هم مانند درختی است؛ با این تفاوت که در این طرح ، شکارگاه هم وجود دارد. در بیشتر طرح های شکارگاه ، حیوانات وحشی مشغول شکار نقش بسته شده اند.
شکارگاه درختی ، شکارگاه ترنج دار ، شکارگاه قابی ، شکارگاه لچک ترنج و شکارگاه سراسری ، از معروف ترین گروه های فرعی این طرح هستند.
طرح فرش شاه عباسی
این طرح به خاطر گل هایش به نام شاه عباسی مشهور شده است. گل های فرش شاه عباسی جلوه اصلی را در طراحی این فرش دارند ، ضمن آنکه شاخه ها ، برگ ها ، طرح های اسلیمی و ختائی هم در متن و حاشیه آن دیده می شوند.
این طرح فرش ایرانی زیرمجموعه هایی هم دارد که به افشان ، ترنج دار ، درختی ، شیخ صفی ، شاه عباسی تصرفی ، ترنجی طره دار ، بوته ای و نام های دیگر هم مشهور هستند.
طرح فرش گل فرنگ
طرح گل فرنگ ترکیبی از طرح های اصیل ایرانی با گل های طبیعی ، به ویژه گل سرخ است. در این طرح فرش ایرانی از رنگ های تند و روشن ، به ویژه رنگ سرخ استفاده می شود.
گروه های فرعی این طرح فرش را گل سرخ یا لچک ترنج ، گل فرنگ بیجار ، گل فرنگ مستوفی ، گل فرنگ ترنج دار ، گل فرنگ دسته گل و گل فرنگ گل و بلبل تشکیل می دهند.
طرح فرش اصیل گلدانی
در این طرح ، شکل گلدان در اندازه های مختلف به چشم می خورد؛ گاهی گلدان بزرگی پر از گل تمام فرش را پوشانده و گاهی چند گلدان کوچک به طور متقارن در اطراف متن یا دنبال هم ، سرتاسر فرش را گرفته اند.
از گروه های فرعی این طرح ، می توان به گلدانی ختائی ، گلدانی دوطرفه ، گلدانی محرابی ، گلدانی سراسری ، گلدانی ظل السلطان یا گل و بلبل ، گلدانی حاج خاتمی و گلدانی یک طرفه اشاره کرد.
طرح محرابی فرش ایرانی
طرح فرش محرابی از شکل محراب مسجد الهام گرفته و تزئیناتی مانند قندیل ، ستون ، سرستون و گل و برگ به آن اضافه شده است.
محرابی درختی ، محرابی گلدانی ستونی ، محرابی قندیلی ، محرابی گلدانی و محرابی دورنما ، از معروف ترین زیرمجموعه های طرح محرابی اصیل هستند.
محرمات ، طرح فرش ایرانی
در این طرح ، همه فرش ، به صورت طولی به چند ردیف موازی تقسیم شده و درون این ردیف ها با نگاره هایی مانند بته جقه ، انواع اسلیمی یا ختایی و گل و برگ های دیگر تزیین شده است.
محرمات بته جقه ای معروف ترین طرح این گروه است. این طرح در بعضی نقاط ایران به نام قلمدانی هم مشهور است. گروه های فرعی آن را قلمدانی سراسری ، گل ریز با زمینه یک رنگ و بته با زمینه الوان تشکیل می دهند.
طرح های واگیره ای
این واژه به آن معناست که یک قطعه کوچک از طرح مشخصی ، سرتاسر فرش تکرار شده است. چون این قطعات در مرحله تکرار به هم می پیوندند ، آن را بندبندی یا واگره می نامند.
از مهم ترین زیرمجموعه های این گروه می توان به این موارد اشاره کرد: بندی اسلیمی ، بندی پیچک ، بندی شکسته ، بندی کتیبه ای ، بندی مستوفی ، بندی ورامین یا میناخانی ، بندی درختی ، بندی شیروشکری یا بازوبندی ، بندی مجلسی ، بندی خوشه انگوری ، بندی خاتم شیرازی و بندی دسته گل.
شناخت انواع مختلف فرش
در این مقاله قصد داریم به تاریخچه این هنر زیبا بپردازیم و در ادامه شما را از چند جنبه متفاوت با انواع مختلف فرش آشنا کنیم.
تاریخچه بافندگی فرش در ایران
با توجه به این مسئله که مواد به کار رفته در فرش ها مانند نخ، پشم و ابریشم بعد از چندین سال از بین می روند اطلاعات دقیقی از تاریخچه وجود اولین فرش بافته شده در ایران وجود ندارد ولی یکی از اولین فرش های ایرانی، یک فرش صفوی است که هم اکنون در موزه ای به نام وی اند ای در لندن نگهداری می شود. لازم به ذکر است که در دوران صفویه بود که شهر اصفهان به عنوان پایتخت باشکوه جدید کشور انتخاب و ارتباطات ایران با سایر کشورها بیشتر شد.
موضوعی که وجود دارد این است که در دوره صفویه به ویژه در دوران حکومت شاه عباس درزمینه محصولات هنری، معماری و صنایع دستی پیشرفت های بزرگی شکل گرفت، اکثر اکتشافات به دست آمده از اولین فرش های ایرانی نیز مربوط به همین دوره هستند.
هنگامی که صحبت از انجام کاری باقدمت مانند تولید فرش است باید در نظر داشت که از سالیان دور میلیون ها ایرانی به نوعی با تولید فرش در ارتباط بوده اند، به طور مثال از طریق پرورش گوسفندان، ریسندگی، بافندگی، تعمیر یا فروش فرش از این زمینه درآمدزایی و گذران زندگی کرده اند.
درست است که به علت عدم توجه و برندسازی برای فرش ایرانی، کشورهای مختلفی از قبیل هند تلاش کرده اند تا از روی فرش های ایرانی کپی کنند؛ اما خوشبختانه در سال های اخیر شرایط صادرات فرش ایرانی بهتر شده است و سایر کشورها دید بهتری نسبت به فرش های ایرانی پیدا کرده اند.
به طور مثال نوت لارسون، نویسنده سوئدی در کتاب خود در مورد فرش های شرقی می گوید: « ایرانی ها فرهنگ بافندگی انواع مختلف فرش را با دقت حفظ می کنند. هنر آن ها در بافتن فرش چیزی برتر و متفاوت است، فرش های ایرانی بهترین نوع خود در جهان هستند. »
انواع مختلف فرش از نظر نوع بافت
فرش ها به صورت کلی به دو دسته فرش ماشینی و دستباف تقسیم می شوند که فرش ماشینی توسط دستگاه ها بافته می شود و فرش دستباف هنر دست بافندگان است.
مواد به کاربرده شده در بافت فرش ها شامل نخ ، پشم ، پنبه و ابریشم می شوند؛ البته در بافت فرش های ماشینی از پلاستیک نیز استفاده می شود. اضافه کردن پلاستیک در بافت فرش باعث می شود تا هزینه آن کاهش پیدا کند و افراد بیشتری بتوانند آن را خریداری کنند.
انواع مختلف فرش از نظر سبک
- فرش شهری
همان طور که گفتیم در زمان صفویه توجه به صنایع دستی و بافندگی فرش بیشتر شد و درنتیجه در شهر اصفهان کارگاه هایی دایر شدند تا افراد بیشتری به این هنر بپردازند. شاید اولین نوع بافندگی فرش شهری از همین زمان شکل گرفت و کم کم سایر شهر ها نیز طراحی خاص خود را ایجاد کردند.
- فرش روستایی
نکته جالب در مورد فرش های روستایی این است که بدون وجود نقشه و توسط طرح ذهنی بافنده بافته می شوند. متأسفانه این نوع فرش در حال حاضر تحت تأثیر طرح های شهری قرارگرفته و فرش هایی با طرح های ناب اولیه کمتر یافت می شوند.
- فرش عشایری
طرح و سبک فرش عشایری مانند فرش روستایی الهام گرفته از طبیعت است و اغلب توسط عشایر قشقایی و لر بافته می شود که از این نوع فرش می شود به گبه اشاره کرد که در قسمت بعد درباره آن توضیح خواهیم داد.
در ادامه به بررسی چند شهر که به علت طراحی خاص فرش معروف هستند می پردازیم.
فرش تبریز
این شهر به تازگی توسط شورای سراسری صنایع دستی به عنوان شهر جهانی بافت نام گذاری شده است. طرح های فرش تبریز بسیار خاص هستند و از سایه روشن برای ایجاد عمق استفاده می شود. در زیر اطلاعاتی از فرش های تبریز را در اختیار شما می گذاریم.
- خاب پارچه: پشم باکیفیت
- پود: پنبه، ۲ پود
- تار: نخ پنبه ای
- گره: متقارن
- تراکم گره: ۹۰ هزار تا یک میلیون گره در هر مترمربع
فرش اصفهان
برای بررسی کیفیت فرش اصفهان می توانید نگاهی به حاشیه پشت فرش بیاندازید. تعداد نخ های مختلف تار را می توان در فواصل معین مشاهده کرد که خفت نامیده می شوند و کیفیت در فرش دستباف اصفهان را نشان می دهند. اگر نخ ها را روی فرش ۱ متری بشمارید، تعدادشان بین ۷ تا ۱۶ است. درواقع تعداد بیشتر نخ ها به معنی تراکم گره ها و کیفیت بیشتر فرش است.
مشخصات:
- خاب پارچه: پشم مرغوب، اغلب پشم چوب پنبه یا ابریشم
- پود: نخ پنبه ای یا ابریشم
- تار: نخ پنبه ای یا ابریشم
- گره: نامتقارن
- تراکم گره: ۶۵۰۰۰۰ تا ۸۵۰۰۰۰ گره در هر مترمربع
فرش قم
یکی از انواع مختلف فرش ، فرش قم است. فرش های قم بسیار باکیفیت هستند. برای بافت این فرش ها از ابریشم یا پنبه استفاده می شود و طرح های پیچیده ای دارند که شامل ترکیبی از گل، پرندگان، صحنه های شکار و باغ هایی به رنگ آبی تیره، قهوه ای مایل به قرمز یا نارنجی هستند. از رنگ فیروزه ای نیز در بعضی از عناصر فرش قم استفاده می شود.
تفاوت گلیم ، جاجیم و گبه
گلیم از پشم حیوانات بافته می شود و معمولا سطحی صاف و بدون پرز دارد. برای کیفیت بهتر گلیم، بافندگان هنگام بافت از پشم زیر گلو و زیر بغل گوسفند استفاده می کنند.
جاجیم بیشتر توسط عشایر و روستاییان بافته می شود، در بافت آن از پشم یا پنبه و یا ترکیب این دو استفاده می شود و می توانید از دو روی آن استفاده کنید، همچنین جاجیم نیز مانند گلیم بدون پرز است.
درباره ی شهر های صاحب فرش ایران
بافت فرش هر کدام از مناطق مختلف ایران با توجه به شرایط آب و هوایی ، میزان دسترسی به مواد اولیه و خلق و خوی مردمان آن خطه متفاوت از مناطق دیگر و منحصر به فرد است. در اینجا به بررسی برخی از استان ها در زمینه تولید و بافت فرش میپردازیم. این استان ها عبارتند از :
بافت فرش در استان آذربایجان شرقی
فرش تبریز ، چون بسیاری دیگر از تولیدات این منطقه ، از کیفیت بالایی برخوردار است. طرح ها و نقش های مختلف فرش های تبریزی در دنیا زبان زد است. فرش های تبریز با گر ه هایی از نوع ترکی بافته می شوند. طرح زیرخاکی تبریز یکی از طرح هایی است که گاه فاقد حاشیه بوده و همه سطح فرش از نقش های سرستون های بنا های تاریخی و گلدان ها و ظرف های قدیمی پوشیده شده است.
کمی آن طرف تر از تبریز ، هریس از دیگر مراکز فرش دست باف مرغوب است. فرش دست باف هریس شهرت زیادی دارد. فرش های ابریشمی ، پشمی و خوش آب ورنگ آن از قدیم طرف داران زیادی در بازار های داخلی و خارجی داشته اند. فرش های هریس در سبک مشخصی بافته می شوند ، ولی کمتر مشابه یکدیگر هستند.
بازهم کمی آن طرف تر و در شهرستان اهر فرش های متراکم در انداز ه های متغیر و متمایل به چهارگوش بافته می شود. طرح های فرش اهر متأثر از طرح های هندسی قفقاز است. در این شهر فرش هایی در سبک منحنی با نقش ترنج می بافند. بیشتر این ترنج ها سرترنج ندارند و هشت کلاله جانبی دورشان را گرفته اند.
فرش در استان اصفهان ، یک هنر از هزار
اصفهان در دوره صفویه از مراکز مهم بافت فرش دست باف در ایران بود. در این شهر تعدادی کارگاه بافت فرش دست باف سلطنتی شروع به کار کردند که در آن ها برای دربار صفویه قالی بافته می شد. بعد از انقراض صفویه و به علت ناآرامی های موجود در ایران ، بعضی هنرمندان از کار خود دست کشیدند. در نتیجه هنر بافت فرش هم در اصفهان رو به رکود گذاشت.
اما بدون شک نائین اصفهان را می توان جزو ده شهر موفق در حوزه فرش بافی دانست. فرش نائین نه تنها در داخل کشور طرف داران زیادی میان فروشنده ها و خریداران فرش دارد ، بلکه شهرت جهانی هم به دست آورده است. فرش های شاه عباسی و لچک ترنج ، پر از طرح های اسلیمی ، ختایی و نقوش سنتی ایرانی ، اصلی ترین طرح های مورداستفاده در فرش نائین هستند.
فرش کاشان
خیلی ها بهترین و مرغوب ترین فرش های ماشینی دنیا را متعلق به کاشان می دانند. علاقه مندان به فرش ماشینی ، حتی از دیگر کشورهای جهان هم برای خرید مطمئن ، به کاشان سفر می کنند. البته قالی های نفیسی که در این شهر بافته شده اند هم از شاهکارهای بافندگی زمان خود بودند.
شهر کاشان با سال های سال تجربه در تولید فرش باکیفیت و درجه یک ، امروزه به یکی از قطب های تولید فرش ماشینی تبدیل شده است. نام فرش ماشینی کاشان نه تنها داخل کشور ، بلکه در سرتاسر دنیا هم اعتبار فراوانی دارد.
کارخانه های فرش ماشینی در بیشتر شهرهای کشور مشغول فعالیت هستند ، ولی بسته به امکانات ، در بعضی شهرها بیشتر و فعال تر هستند. کاشان هم با بیش از دوهزار واحد فعال در عرصه طراحی ، تولید و عرضه فرش ماشینی ، یکی از همان شهرهاست و چه بسا می توان کاشان را پایتخت فرش ماشینی ایران دانست.
بافت فرش در استان خراسان رضوی
مگر می توان از فرش گفت ، ولی سفری به خراسان رضوی و به ویژه شهر مشهد نکرد! بافنده های مشهدی که تعداد آن ها بسیار زیاد هم هست ، بیشتر فرش های خود را در اندازه های شش متری به بالا ، تا حدودی عریض و شبه مربع ، به رنگ قرمز می بافند.
در مشهد با اقتباس از طرح های کرمانی هم فرش بافته می شود. در طرح های ترنج و لچک خراسان ، بیشتر در کنار حاشیه به یکدیگر نزدیک می شوند که آن را به اصطلاح طرح سلسله ای یا طره ای می نامند. در مشهد طرح های تصویری با نقش های انسان و حیوان هم می بافند.
بافت فرش در استان فارس
سابقه بافت فرش دست باف در استان فارس ، به ویژه شهر شیراز به قرن سوم هجری قمری می رسد. از آن زمان تاکنون فرش بافی در این شهر متداول بوده و پیشرفت آن متناسب با آرامش کلی منطقه و رفاه ا هالی آن یا در شرایط متضاد فرازونشیب های فراوانی داشته است.
در شهر های نی ریز و استهبان هم بافنده ها و کارگاه های بسیاری به بافت فرش هایی با طرح ها و نقش های مختلف اشتغال دارند. طرح فرش های ترنج دار آباده ، محرابی شیراز ، نقوش فرش های ایلیاتی افشار ، گبه ای خود رنگ عشایر لر و حتی طرح فرش های اصفهان روی دست بافته های این مناطق دیده می شوند.
فرش استان کرمان ، فرش جهان
بافت فرش دستباف در کرمان سابقه طولانی دارد. قطعه ای از فرش بافته شده در این شهر ، در موزه امام رضا (علیه السلام) در مشهد نگهداری می شود. این شهر سابقه پانصدساله در زمینه فرش های گره دار دارد.
کمی آن طرف تر ، راور کرمان هم فرش های درجه یکی دارد. در این منطقه هم فرش دست باف مرغوب یافت می شود و هم فرش های ماشینی در بازار های داخلی و خارجی شهرت بی مانندی دارند ، طوری که فرش های مرغوب و استثنایی کرمان را به راور می شناسند.
بافت فرش اصیل در استان مرکزی
فرش اراک از اواسط حکومت ناصرالدین شاه بود که مطرح شد و شهرت جهانی یافت. تنوع طرح فرش در استان مرکزی آن قدر بالاست که بعضی استان ها تلفیقی از نقشه های این منطقه را به عنوان طرح های جدید به کار می برند. نقوش فرش مرکزی ، بیشتر از طرح های محلی است و طی دهه های اخیر هم دچار تحولاتی شده است.
امروزه شهر دلیجان استان مرکزی ، از مهم ترین مراکز تولید فرش ماشینی درجه یک در ایران به شمار می رود. کارخانه های فرش ماشینی دلیجان ، با استفاده از پیشرفته ترین ماشین آلات روز دنیا ، فرشی تولید می کنند که در بازارهای جهانی طرف داران خاص خود را دارد.
استان همدان ، بافنده فرش ایران
استان همدان از مناطق مهم بافت فرش دست باف ایران از نظر کمیت است و در آن بیشتر از هر منطقه دیگر ایران فرش بافته می شود. در هفتاد کیلومتری شمال همدان منطقه مهربان قرار گرفته که در آن دو نوع فرش بافته می شود. یکی گونه قدیمی بیشتر در سبک هندسی و با انداز ه های دو ذرعی و کنار ه های عریض بوده و نوع دیگر که بیشتر با کنار ه های طویل و باریک است.
در شهرستان نهاوند استان همدان فرش هایی در انداز ه های بزرگ و دو ذرعی های باریک و کنار ه های پهن و به ندرت ذرع و نیم با رنگ های نسبتا تند قرمز و آبی بافته می شود. ترنج دایره ای شکل قالیچه های این طایفه با دو سر ترنج بزرگ که در حقیقت دو گلدان مملو از دست های گل هستند ، طرف داران زیادی در این منطقه دارند.
فرش استان یزد ، فرش خاطره ها
شهر یزد از گذشت های بسیار دور یکی از مراکز مهم نساجی ایران بوده و در آن بافت پارچه های ابریشمی و شال مرسوم بوده است. مارکوپولو در سفری که در سال ۱۲۷۱ میلادی به اتفاق پدرش به صحرای گبی و سرزمین تاتار ها داشته ، از این شهر هم دیدن کرده و در سفرنامه خود از پارچه های زربفت ، کار نساجان یزدی نام می برد.
وقتی به هنر فرش بافی در یزد می پردازیم ، باید به سراغ اردکان هم برویم. فرش دست باف اردکان با ویژگی های منحصربه فرد خود ، همیشه از ظرفیت بالایی برای عرضه در بازارهای جهانی برخوردار بوده است. مواد اولیه فرش اردکان ، پشم ، کرک ، ابریشم طبیعی و پنبه هستند که همین باعث شده فرش اردکان شهرت جهانی داشته باشد.
همه عملیات نخ ریسی و رنگرزی الیاف فرش اردکان ، در همین شهر و توسط هنرمندان سنتی انجام می شود. البته در گذشته از مواد گیاهی و طبیعی استفاده می کردند ، ولی امروزه علاوه بر روش سنتی ، به صورت شیمیایی هم انجام می دهند.
دستگاه چاک زن چیست
یکی از مهم ترین دستگاه ها در خط تولید کارتن ، دستگاه چاک زن است. کارکرد اصلی این دستگاه ، ایجاد چاک روی کارتن یا جعبه است. در مرحله بعد ، کارتن چاک خورده با دستگاه دایکات ، دایکات می شود.
دستگاه چاک در ظاهر خرابی خود را نشان نمی دهد. ممکن است پس از چندبار چاک زدن روی کارتن ، متوجه بشوید دستگاه دیگر کار نمی کند. بهتر است دستگاه هایی را تهیه کنید که دارای ضمانت بوده و قطعه های آن در بازار موجود باشند.
با دستگاه چاک زن یا دستگاه چاک دستی کارتن می توان انواع کارتن ۳لایه و ۵لایه را تولید کرد. این دستگاه به طور معمول تنظیمات ساده ای دارد. کارکردن با آن بسیار آسان است و نیازی هم به آموزش ندارد.
انواع چاک زن کارتن
دستگاه های چاک زن به طور کلی به دو دسته تقسیم می شود که عبارت اند از:
- دستگاه چاک زن دستی
- و دستگاه چاک زن اتوماتیک
هرکدام از این دستگاه ها برای کارگاه و کار مشخصی مناسب هستند. در ادامه این بخش هر دو مدل را معرفی کرده و توضیحاتی هم درباره کاربرد های هرکدام ارائه خواهیم کرد.
دستگاه چاک زن دستی
دستگاه چاک زن دستی کارتن جزء جدایی ناپذیر تولیدی های کارتن و جعبه است. در کارتن سازی ها و جعبه سازی ها ، بیشتر مشتری ها سفارش هایی مانند جعبه کفش دارند. آن ها پس از تولید جعبه کفش ، به کارتن مادر نیاز دارند تا بتوانند آن جعبه ها را بسته بندی کنند.
تیراژ کارتن مادر بسیار کمتر است، اما برای اینکه تولیدکننده، اصول مشتری مداری را رعایت کند، باید کارتن مادر هم داشته باشد. برای تولید کارتن بزرگ استفاده از دستگاه چاک دستی به صرفه است. دستگاه چاک زن دستی برای تولید همه کارتن ها کاربرد دارد.
قیمت دستگاه چاک دستی کمتر از دستگاه اتومات است. بیشتر استفاده از دستگاه چاک دستی برای کارتن های بزرگ ، مانند کارتن یخچال ، کارتن تلویزیون و کارتن های تیراژ پایین است. برای تولید کارتن در کارگاه کارتن سازی ، به دستگاه چاک زن کارتنی نیاز داریم تا خط تولید کارتن را کامل کنیم.
دستگاه چاک زن اتومات
دستگاه چاک اتومات بیشتر برای کارتن های بدون چاپ و تیراژ بالا استفاده می شود، چون این کارتن ها فقط نیاز به چاک زدن دارند. برای نمونه کارتن خیار ، کارتن کدو و دیگر کارتن های این چنینی ، تیراژ و سفارش بالایی دارند، اما چاپ ندارند. پس چاک زن اتومات برای آن ها مناسب است.
اما اگر بخواهیم روی کارتن چاپ کنیم و تیراژ هم بالا باشد، دستگاه چاپ فلکسو انتخاب بهتری است، چون از نظر قیمت اختلاف چندانی با دستگاه چاک زن اتومات ندارد، اما هم زمان روی کارتن چاپ می کند و چاک هم می زند.
برندهای مختلف دستگاه چاک زن در بازار ایران
در بازار ایران شرکت های محدودی در تولید دستگاه های چاک زن فعال هستند. با جست و جوی مختصری در اینترنت ، می توانید انواع برندهای موجود از دستگاه چاک زن دستی و اتومات در بازار ایران را پیدا کنید. در این بخش اشاره مختصری به بعضی از برندهای موجود می کنیم:
دستگاه چاک زن دستی ایپک
شرکت ایپک یکی از تولیدکنندگان چاک زن دستی است که در بازار ایران وجود دارد. چاک زن دستی ایپک در دسته ماشین آلات کارتن سازی ، جعبه سازی و ورق سازی این شرکت قرار دارد. از مهم ترین ویژگی های چاک زن دستی ایپک می توان به این موارد اشاره کرد:
- مناسب چاک زدن کارتن های بزرگ و تیراژ پایین
- دارای تنظیم آسان و سریع
- دارای تیغه با کیفیت بالا
- و دارای سیلندر با آبکاری کروم
دستگاه چاک زن کارتن سازی دایکات پک
شرکت دایکات پک هم دستگاه چاک زن تولید می کند. این دستگاه تیغه هایی از جنس اسپیکا یا فولاد دارد که برای جداسازی درهای طول و عرض از آن ها استفاده می شود. از سایر ویژگی های این دستگاه می توان به این موارد اشاره کرد:
- دارای گوشه زن برای مشخص کردن لب چسب کارتن
- دارای تنظیمات آسان
- دارای دو مدل دستی و اتومات
- دارای ضمانت تعمیر و تعویض قطعات دستگاه
روش کار با دستگاه چاک زن
در نصب و راه اندازی دستگاه چاک دستی یا اتومات ، تراز بودن دستگاه چندان مهم نیست. اما پایه های آن باید به طور کامل روی زمین نشسته باشند تا حین کار هیچ لرزشی نداشته باشد. دستگاه چاک زن کارتن چه دستی باشد و چه اتومات ، هنگام کار فشار زیادی را متحمل می شود. بنابراین احتمال شکستن تیغه دستگاه بالاست.
پس از بستن سایز در دستگاه چاک ، حتما پیچ و مهره های تیغه را محکم کنید. دستگاه چاک ، قسمت چاک کارتن را می زند. گوشه زن هم دارد که همان قسمت چسب خورده کارتن است. پس از زدن چهار خط کارتن ، طول و عرض کارتن مشخص می شود. طبق همان خط ، می توان دستگاه چاک دستی را تنظیم کرد.
در دستگاه چاک زن اتومات ، طبق نمونه کارتن یا اندازه هایی که داریم، طول و عرض را تنظیم می کنیم. به طور معمول در کارتن دو طول و دو عرض داریم. قسمت ارتفاع هم همان وسط کارتن است؛ یعنی همان قسمت بین دو درب کارتن که تا می شوند.
همه چیز درباره ی دستگاه دوخت منگنه کارتن
هر دستگاه منگنه کارتن از سه بخش عرض ( تاج منگنه ) ، طول پایه و قطر پایه منگنه تشکیل شده است که این قسمت ها استحکام اتصال منگنه را مشخص می کنند. به طور مثال اگر تاج ( عرض منگنه ) و قطر پایه آن ضخامت بیشتری داشته باشد باعث می شود که اتصال محکم تر باشد.
از طرف دیگر آنچه در دستگاه منگنه کارتن کار دوخت را انجام می دهد سوزن دستگاه است. این سوزن با توجه به جنس و ضخامت کارتن انواع مختلفی و در ۳ ضخامت نازک ، متوسط و ضخیم به کار می رود. همچنین جنس سوزن نیز متغیر است و معمولا از فلز آلومینیوم ، پلاستیک ، برنج ، مس و غیره تهیه می شود.
قسمت دیگری که در دستگاه منگنه کارتن بسیار مهم و مورد توجه است ، نوع پرچ منگنه یا به عبارتی سوزن کارتن دوز است. این پرچ در دو شکل پنهان و استاندارد قابل تقسیم هستند که هر کدام به شکل خاص در منگنه قرار می گیرند.
در مدل پرچ پنهان ، در انتهای پایه منگنه سوزن تا شده و موقع استفاده در کارتن فرو می رود. اما اگر سوزن به صورت مدل استاندارد باشد ، انتهای سوزن از منگنه کاملاً بیرون و کاملا مشخص است.
با توجه به اینکه کارتن های مختلفی در ضخامت های نازک ، متوسط و ضخیم تولید می شوند ، برای دوخت هر کدام نیاز به دستگاه متفاوت وجود دارد. از سوی دیگر هر کارتن از قسمت های مختلف شامل لبه ، کناره ، کف و درب تشکیل شده است که هر کدام از این قسمت ها نیازمند نوع خاصی از سوزن برای دوخت کارتن است.
علاوه بر این مسئله را نیز باید در نظر بگیریم که کارتن با توجه به ضخامت به سه نوع یک لایه ، دو لایه و سه لایه تقسیم می شوند.
همچنین با توجه به اینکه کارتن ها با در نظر گرفتن ضخامت و سایر خصوصیات در صنایع مختلف برای بسته بندی در وسعت های متفاوت استفاده می شوند ، چند دستگاه منگنه کارتن مختلف وجود دارد. در ادامه با انواع این مدل ها آشنا می شویم.
دستگاه منگنه کوب دستی کارتن
از منگنه کوب دستی برای دوخت دو طرف کارتن می توان به راحتی استفاده کرد. روش کار این دستگاه دوخت کارتن به این شکل است که دسته اهرمی منگنه توسط اپراتور دستگاه حرکت داده می شود و دوخت کارتن صورت می گیرد.
همان طور که مشخص است این دستگاه چون به روش دستی کار می کند ، میزان سرعت کار کاملا به کار اپراتور و سرعت او بستگی دارد. هرچه سرعت عملکرد اپراتور بیشتر باشد کارتن های بیشتری دوخته می شوند. اما باید در نظر بگیرید که در هر صورت سرعت کار دستگاه منگنه کارتن دستی نسبت به مدل های دیگر خیلی پایین تر است.
همچنین این دستگاه بیشتر مناسب استفاده در حجم کم است و نمی توان از آن انتظار زیادی داشت. می توان از این دستگاه برای بسته بندی در انبارهای کوچک که حجم کار کمی دارند ، استفاده کرد. دستگاه دوخت منگنه کارتن دستی حدود ۲ کیلوگرم وزن دارد و در بیشتر اوقات با یک بدنه تمام فلزی پوشیده می شود.
مکانیسم تغذیه در این دستگاه کارتن دوز از عقب ساخته می شود و کار با آن را برای اپراتور راحت می کند. همچنین اهرم روی دستگاه یک روکش پلاستیکی دارد که کاربرد آن را راحت می کند.
دستگاه منگنه کارتن بادی
این نوع دستگاه دوخت کارتن با کمک قدرت پنوماتیک و یا به عبارتی باد کار می کند. روش کار دستگاه به این صورت است که با کمک یک مخزن و کمپرسور هوا که روی دستگاه تعبیه شده است باد آن تامین می گردد. در این روش سرعت کار بسیار بیشتر و بهتر از کار با دستگاه دوخت دستی است. به همین دلیل می توان از آن در بسته بندی صنایع بزرگ با حجم کار بالا استفاده کرد.
با کمک کمپرسور که در دستگاه دوخت بادی تعبیه شده است ، کار به سرعت و سهولت پیش می رود. همچنین تفاوتی نمی کند که دستگاه در سایز کوچک و یا بزرگ باشد ، بلکه سرعت کار آن بسیار مناسب و متعادل است. با توجه به اینکه سایز دستگاه های منگنه بادی متفاوت است ، نوع منگنه ، سوزن و سرعت منگنه متفاوتی وجود دارد. به همین دلیل از ظرفیت مخزن کمپرسور باد متفاوت استفاده می شود.
این دستگاه عموما از بدنه تمام فلزی تشکیل شده و مکانیسم تغذیه باد عقب دستگاه قرار دارد. همچنین سرعت بالایی برای دوخت کارتن در نظر گرفته شده است و وزنی حدود ۲ کیلوگرم دارد. سرعت منگنه در این دستگاه دوخت کارتن ۶۰ منگنه در هر دقیقه است و به عبارتی سرعت بالایی دارد.
دستگاه منگنه کارتن برقی
مدل دیگر دستگاه دوخت کارتن ، نوع برقی آن است. در این مدل نیز نیروی مورد نیاز برای کار توسط برق تامین می شود. ممکن است در کارتن دوز برقی وجود سیم برای اتصال آن به پریز برای کاربر دست و پاگیر باشد؛ به همین دلیل دو مدل دیگر دستگاه دوخت منگنه کارتن بر پایه مدل برقی تولید شده است که این مشکل در آنها وجود ندارد.
این دو مدل شامل دستگاه منگنه کارتن شارژی و پدالی هستند. در مدل کارتن دوز شارژی قدرت و برق مورد نیاز مصرفی دستگاه برای دوخت توسط یک باتری تامین می شود. به عبارتی در دستگاه دوخت شارژی مشکل سیم و اتصال آن به برق و خطرات ناشی از آن وجود ندارد و خللی در فرآیند کار ایجاد نمی شود. از سوی دیگر می توان بعد از تمام شدن شارژ دستگاه آن را مجدداً شارژ نمود.
دستگاه دوخت کارتن پدالی هم بیشتر مواقع برای دوخت بغل کارتن و یا کف کارتن استفاده می شود. همان طور که از نام محصول مشخص است با کمک یک پدال و فشار پا ، دوخت کارتن انجام می گردد. این دستگاه نیز به علت اینکه تعداد زیادی منگنه در آن جای می گیرد قابلیت استفاده صنعتی و حجم بالای کار دارد.
از سوی دیگر ارگونومی آن به شکلی طراحی شده است که کار با آن برای اپراتور بسیار ساده ، دور از خطر و ایمن است.
سخن پایانی
در میان انواع دستگاه کارتن سازی ، دستگاه منگنه یکی از دستگاه های ساده و در عین حال مهم در کارتن سازی به شمار می آید. برای منگنه کردن کارتن چندین مدل دستگاه دوخت منگنه کارتن شامل مدل دستگاه دوخت منگنه کارتن برقی ، بادی ، دستی ، شارژی و پدالی وجود دارد که هر کدام مزایای خاص خود را دارند.